>>Artikel: mobbing op de werkvloer

door: Joanna Pike (j.pike@cohezia.nl)

Verschenen in: Management Tools (Kluwer), september 2003

Pesten op het werk. Intimidatie door je collega's en je baas. De gevolgen zijn vergelijkbaar met die van een kaping of gewapende overval. Overdreven? Helaas niet. Komt het nooit voor in uw bedrijf? Recente cijfers van een tweejaarlijks onderzoek door TNO Arbeid, wijzen wederom het tegendeel uit. Een kleine half miljoen werkenden in Nederland overkomt het regelmatig. Zeer waarschijnlijk dus ook op uw werkvloer.

Pesten op het werk komt veel voor, veel vaker dan u denkt en ook in uw organisatie. Het ziekteverzuim ten gevolge van sociale werkstress is dan ook schrikbarend hoog. Een bijzondere vorm van deze stress is mobbing. In dit artikel leest u wat mobbing inhoudt, hoe u mobbing herkent en - nog belangrijker - hoe u mobbing op de werkvloer kunt voorkomen. Om zodoende de werksfeer te verbeteren, de productiviteit te verhogen en onnodig ziekteverzuim tegen te gaan.

Aan publicaties over stress ten gevolge van werkdruk is i n Nederland geen gebrek. Ook weten we dat een slechte werksfeer vaak leidt tot ziekteverzuim. Toch staat 'sociale werkstress' niet vaak op de agenda van het werkoverleg, of wordt in een verzuimgesprek nauwelijks gesproken over het feit dat 'iemand niet bij de groep hoorde'. Stress ten gevolge van respectloze omgangsvormen is vooralsnog een onderbelicht onderwerp. Toch is socale stress een van degrootste oorzaken van ziekteverzuim, productiviteitsvermindering, een verhoogd personeelsverloop en ontevredenheid van klanten.

Sociale werkstress? Mobbing?
We spreken van sociale werkstress, wanneer stress wordt veroorzaakt door de manier waarop we met elkaar omgaan. Mobbing is daarbij een bijzondere vorm va nwerkstress. Mobbing is elke vorm van systematisch vijandig gedrag op de werkvloer dat gericht is tegen één specifieke medewerker. Dit kan zich uiten door pesten, intimidatie of discriminatie. Het kenmerkende van mobbing is dat het groepsproces dat zich tegen iemand keert, zo sterk is dat het doelwit zich er niet meer tegen kan verweren.

Cijfers
Uit de tweejaarlijke TNO Arbeidssituatie Survey (juli 2003) blijkt dat: 13% van de werkenden wordt geïntimideerd door chefs en collega's (figuur 1).

Uit andere onderzoeken (CBS, NKAP, Hubert Consult en Van der Meer) blijkt dat:

• Één op de vier medewerkers kans loopt om tijdens zijn loopbaan slachtoffer te worden van mobbing;
• In Nederland zo'n 90.000 ziekmeldingen per jaar zijn ten gevolge van een arbeidsconflict;
• Elk mobbinggeval werkgevers ongeveer € 45.000 (personeelskosten, dus exclusief wervingskosten) kost;
• De beroepsbevolking zo'n 7 miljoen mensen telt ,waarvan ca. 1 miljoen een WAO-uitkering krijgt;
• Eenderde van de WAO-uitkeringen te maken heeft met psychische arbeidsongeschiktheid (waaronder een groot deel ten gevolge van werkdruk en een aanzienlijk deel ten gevolge van sociale werkstress);
• Mannen en vrouwen even vaak het slachtoffer zijn van pesten;
• 40% van de 'daders' van mobbing een leidinggevende is
• naar schattig 10% van de suïcidegevallen direct in verband is te brengen met systematische pesterijen op het werk.

Sociale werkstress: uw zorg?
U denkt misschien: mijn medewerkers kunnen elkaar toch zeker zelf wel aanspreken op ongewenst gedrag? Helaas is dat vaak niet het geval. Soms is de druk uit de groep zo groot dat, wanneer het mobbingproces eenmaal is begonnen, de persoon tegen wie het gedrag gericht is, dit proces niet kan kenteren. Men wil graag dat het gedrag stopt, maar alles wat ondernomen wordt om het gedrag van de groep te veranderen, verergert het getreiter alleen maar. Er komt da neen moment dat het doelwit 'het nooit goed kan doen' en i neen vicieuze cirkel terecht komt. Het is dan noodzakelijk dat u als manager ingrijpt, stelling neemt over wat gewenst en wat ongewenst gedrag is, en uw medewerkers daarop aanspreekt.

Wetgeving
In diverse wetten is bepaald dat u als werkgever (en dus als manager) medeverantwoordelijk bent voor het psychisch en lichamelijk welzijn van uw medewerkers. Zo dient u zich niet alleen te bekommeren over het aantal decibel waaraan uw medewerkers zijn blootgesteld, of de hoogte van hun werkblad, maar ook of zij zich sociaal veilig genoeg voelen om hun werk naar behoren te kunnen uitoefenen. In het Burgerlijk wetboek wordt bepaald dat werkgever en werknemer beiden verplicht zijn zich als een goed werkgever en een goed werknemer te gedragen. Zo moet er 'goede zorg' zijn voor de andere partij. In de Arbowet is vastgesteld dat iedere werkgever verplicht is om 'binnen het algemene arbeidsomstandighedenbeleid, een beleid te voeren met betrekking tot het beschermen van werknemers tegen seksuele intimidatie en tegen agressie en geweld. Pesten en intimidatie van collega's onderling behoren hier ook bij.

Gevolgen voor de organisatie
Naast het feit dat mobbing op individueel niveau veel leed met zich meebrengt, is mobbing voor organisaties ook zeer ongezond en onwenselijk. Mensen die het doelwit zijn van mobbing melden zich vaker en langer ziek dan hun belagers of mensen die goed in hun vel zitten. Tevens is uit onderzoek gebleken dat het ziekteverzuim van de getuigen eveneens aanzienlijk hoger is dan van mensen die in een ontspannen sfeer werken. In een organisatie waar mobbing kans krijgt, roddelt men vaker, worden meer fouten gemaakt, loopt de productiviteit terug, is het personeelsverloop groter en is er minder oog voor klantvriendelijkheid.

Eén ding is duidelijk: arbeidsconflicten zijn duur. Uit de hand gelopen arbeidsconflicten zijn duurder. Mobbing kost het meest. Sociaal verantwoord beleid verdient zichzelf terug en bespaart een enorme hoeveelheid werkstress. Mobbing kost gezondheid en geld: zaken waarvan u als manager wakker zult liggen… als het goed is!

Download hier het volledige artikel.

Om dit document te downloaden vragen wij u hieronder uw gegevens in te voeren. U wordt dan automatisch naar het downloadscherm doorgelinkt.

Vragen? Mail naar: info@cohezia.nl